Ένα νέο διακρατικό δίκτυο συνδέει την επιστήμη, την παρακολούθηση και τη διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος για τη στήριξη της μακροπρόθεσμης διατήρησης της Posidonia oceanica και των οικοσυστημάτων «μπλε άνθρακα».
Στο πλαίσιο του έργου BLUEQ δημιουργήθηκε μια νέα διακρατική πλατφόρμα συνεργασίας αφιερωμένη στη μακροπρόθεσμη παρακολούθηση, προστασία και βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Το Παρατηρητήριο BLUEQ συγκεντρώνει δημόσιες αρχές, φορείς διαχείρισης θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών, ερευνητικά ιδρύματα, μη κυβερνητικές οργανώσεις και άλλους σχετικούς φορείς από ολόκληρη την περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου. Η ίδρυσή του αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την εξασφάλιση ότι η γνώση, οι μέθοδοι παρακολούθησης και η συνεργασία που αναπτύχθηκαν μέσω του BLUEQ θα συνεχιστούν και μετά τη λήξη του έργου.
Στο επίκεντρο αυτής της συνεργασίας βρίσκεται ένα από τα πιο πολύτιμα θαλάσσια οικοσυστήματα της Μεσογείου, τα λιβάδια Posidonia oceanica.
Εικόνα 1: Υποβρύχια επιτόπια έρευνα σε λιβάδι Posidonia oceanica στο πλαίσιο του έργου BLUEQ
Προστασία της Posidonia oceanica και των οικοσυστημάτων “μπλε άνθρακα”
Το πρόγραμμα BLUEQ – Εφαρμοσμένες λύσεις για την παρακολούθηση παράκτιων οικοτόπων και την ποσοτικοποίηση της αποθήκευσης «μπλε άνθρακα»: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη βιώσιμη διαχείριση των οικοσυστημάτων συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος Interreg IPA ADRION 2021–2027.
Με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το BLUEQ συγκεντρώνει εταίρους από ολόκληρη την περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου, με σκοπό την αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων που σχετίζονται με την παρακολούθηση, τη διατήρηση και τη βιώσιμη διαχείριση των παράκτιων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Το έργο εστιάζει ιδιαίτερα στα λιβάδια της Posidonia oceanica. Αυτά τα οικοσυστήματα θαλάσσιων αγγειόσπερμων φυτών διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στο θαλάσσιο περιβάλλον της Μεσογείου: υποστηρίζουν την πλούσια θαλάσσια βιοποικιλότητα, παρέχουν περιοχές αναπαραγωγής, διατροφής και καταφύγιο για πολυάριθμα είδη, συμβάλλουν στη σταθεροποίηση των ιζημάτων και στην ποιότητα των υδάτων, καθώς και στη δέσμευση και αποθήκευση σημαντικών ποσοτήτων άνθρακα για μεγάλες χρονικές περιόδους.
Ο ρόλος τους στη δέσμευση άνθρακα καθιστά τα υγιή λιβάδια σημαντικό μέρος των λεγόμενων οικοσυστημάτων «μπλε άνθρακα» — παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα ικανά να δεσμεύουν και να αποθηκεύουν ατμοσφαιρικό άνθρακα, συμβάλλοντας έτσι τόσο στη διατήρηση της βιοποικιλότητας όσο και στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.
Παρά την οικολογική και κλιματική τους σημασία, η αποτελεσματική διατήρησή τους εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις λόγω ελλείψεων σε συγκρίσιμες και εναρμονισμένες πληροφορίες σχετικά με την κατανομή, την οικολογική κατάσταση και την ικανότητα αποθήκευσης άνθρακα των λιβαδιών Posidonia oceanica σε ολόκληρη την περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου.
Το BLUEQ αντιμετωπίζει αυτά τα κενά συνδυάζοντας επιστημονικές γνώσεις, καινοτόμες τεχνολογίες παρακολούθησης και πρακτική διαχείριση οικοσυστημάτων. Σε όλες τις συμμετέχουσες περιοχές, το έργο συνδυάζει διαφορετικές προσεγγίσεις παρακολούθησης και αξιολόγησης, συμπεριλαμβανομένων εικόνων από δορυφόρους και drones, επιτόπια και υποβρύχια χαρτογράφηση, έρευνες βιοποικιλότητας, οικολογικές αξιολογήσεις, δειγματοληψίες ιζημάτων και βιομάζας.
Μεταξύ Οκτωβρίου 2025 και Ιουλίου 2026, πραγματοποιήθηκαν συντονισμένες επιτόπιες εκστρατείες σε τέσσερις περιοχές μελέτης στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Αλβανία και την Κροατία, εφαρμόζοντας κοινές μεθόδους σε διαφορετικά θαλάσσια περιβάλλοντα. Τα πρώτα αποτελέσματα από τις περιοχές που αναλύθηκαν έδειξαν μεγαλύτερο πλούτο και ποικιλία ειδών εντός των λιβαδιών Posidonia oceanica σε σύγκριση με τα παρακείμενα «γυμνά» ιζήματα. Αν και αυτό συνάδει με την καθιερωμένη οικολογική σημασία των ενδιαιτημάτων θαλάσσιων φυτών, η επιτόπια έρευνα του BLUEQ παρέχει συγκρίσιμα στοιχεία για συγκεκριμένες τοποθεσίες, τα οποία μπορούν να συνδυαστούν με τα αποτελέσματα περαιτέρω εργαστηριακών αναλύσεων.
Οι εργαστηριακές αναλύσεις των δειγμάτων βιομάζας και ιζήματος που συλλέχθηκαν θα παράσχουν περαιτέρω πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων που απαιτούνται για την εκτίμηση της αποθήκευσης του «μπλε άνθρακα». Συνολικά, τα οικολογικά, χωρικά και σχετικά με τον άνθρακα αποτελέσματα θα συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας πληρέστερης εικόνας των πολλαπλών λειτουργιών και της αξίας των λιβαδιών Posidonia oceanica σε όλες τις περιοχές του έργου.
Τα εναρμονισμένα επιστημονικά στοιχεία που θα προκύψουν θα συμβάλουν στη δημιουργία μιας προσβάσιμης λύσης βασισμένης σε Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) και θα υποστηρίξουν την ανάπτυξη μιας κοινής περιφερειακής προσέγγισης για τη διατήρηση και τη βιώσιμη διαχείριση των οικοσυστημάτων «μπλε άνθρακα».
Εικόνα 2: Στιγμιότυπα από τις τέσσερις εξορμήσεις στις περιοχές μελέτης του BLUEQ σε Ελλάδα, Ιταλία, Αλβανία και Κροατία.
Από την επιστημονική γνώση στη μακροπρόθεσμη συνεργασία
Η παραγωγή επιστημονικών δεδομένων αποτελεί μόνο ένα μέρος της πρόκλησης. Εξίσου σημαντικό είναι να διασφαλιστεί ότι η γνώση αυτή θα παραμείνει προσβάσιμη και θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τους φορείς που είναι αρμόδιοι για τη διατήρηση και τη διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Για τον λόγο αυτό, το Παρατηρητήριο BLUEQ έχει συσταθεί ως μια μόνιμη δομή διακρατικής συνεργασίας στην περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου.
Το Παρατηρητήριο έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίζει τη συνεχή παρακολούθηση και ενημέρωση των πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση διατήρησης των λιβαδιών Posidonia oceanica και να συνδέει τους φορείς και τους εμπειρογνώμονες που εμπλέκονται στην προστασία και τη διαχείρισή τους.
Στα μέλη του συγκαταλέγονται δημόσιες αρχές, φορείς διαχείρισης θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών, ερευνητικά ιδρύματα, ΜΚΟ και άλλοι σχετικοί οργανισμοί, συνδυάζοντας την επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη με την πρακτική εμπειρία στη διαχείριση του θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος.
Μέσω αυτού του δικτύου, το Παρατηρητήριο θα λειτουργήσει ως κόμβος για την ανταλλαγή επιστημονικών δεδομένων, γνώσεων και εμπειριών, καθώς και για την ενίσχυση του συντονισμού των προσεγγίσεων διατήρησης μεταξύ των συμμετεχουσών χωρών.
Το Παρατηρητήριο αποτελεί επίσης βασικό αποτέλεσμα της Κοινής Στρατηγικής BLUEQ, παρέχοντας έναν μηχανισμό μέσω του οποίου οι αρχές και οι στόχοι της μπορούν να συνεχίσουν να υλοποιούνται μακροπρόθεσμα.
Ένα δίκτυο σχεδιασμένο να συνεχίσει να λειτουργεί και μετά τη λήξη του έργου
Το επιχειρησιακό πλαίσιο του Παρατηρητηρίου BLUEQ βασίζεται σε τρεις αλληλένδετες συνιστώσες: τη θεσμική συνεργασία μέσω Μνημονίου Συνεργασίας, τον Ψηφιακό Κόμβο BLUEQ και την τακτική επικοινωνία μέσω θεματικών ενημερωτικών δελτίων.
Το Μνημόνιο Συνεργασίας επισημοποιεί τη δέσμευση των συμμετεχόντων οργανισμών έναντι του Παρατηρητηρίου. Με την υπογραφή του, οι φορείς που το υιοθετούν υποστηρίζουν την Κοινή Στρατηγική BLUEQ και δεσμεύονται να συνεισφέρουν γνώσεις, δεδομένα, εμπειρογνωμοσύνη και άλλους πόρους που απαιτούνται για τη διατήρηση της συνεργασίας μακροπρόθεσμα.
Σε όλες τις συμμετέχουσες χώρες, οι εταίροι του έργου BLUEQ έχουν προσελκύσει τους αρμόδιους φορείς να ενταχθούν στο Παρατηρητήριο και να υποστηρίξουν τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξή του. Μέσω της υπογραφής του Μνημονίου Συνεργασίας, οι οργανώσεις αυτές επισημοποιούν τη δέσμευσή τους προς το δίκτυο και συμβάλλουν στη συνέχισή του πέρα από τη διάρκεια του έργου.
Η συμμετοχή τους συμβάλλει στη μετατροπή της συνεργασίας που έχει δημιουργηθεί μέσω του BLUEQ σε ένα διαρκές διακρατικό δίκτυο, στο πλαίσιο του οποίου η γνώση, τα δεδομένα, η εμπειρογνωμοσύνη και η πρακτική εμπειρία μπορούν να συνεχίσουν να ανταλλάσσονται σε ολόκληρη την περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου.
Ο διακρατικός χαρακτήρας του Παρατηρητηρίου είναι ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς τα θαλάσσια οικοσυστήματα και οι πιέσεις που τα επηρεάζουν δεν ακολουθούν διοικητικά ή εθνικά σύνορα. Συνεπώς, οι συγκρίσιμες προσεγγίσεις παρακολούθησης, η ανταλλαγή γνώσεων και η τακτική συνεργασία μεταξύ των φορέων μπορούν να αποτελέσουν μια ισχυρότερη βάση για τη συντονισμένη προστασία σε ολόκληρη την περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου.
Διάθεση της γνώσης του BLUEQ
Έχει αναπτυχθεί ένας ειδικός ψηφιακός κόμβος (Digital HUB) του BLUEQ ως κεντρικός διαδικτυακός χώρος επικοινωνίας και ανταλλαγής γνώσεων του Παρατηρητηρίου.
Ο Ψηφιακός Κόμβος παρέχει πρόσβαση σε βασικά αποτελέσματα του έργου, εργαλεία παρακολούθησης, δεδομένα του έργου και παραδείγματα ορθών πρακτικών, διευκολύνοντας την αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών του Παρατηρητηρίου και με εξωτερικούς ενδιαφερόμενους φορείς.
Συμπληρώνεται από θεματικά ενημερωτικά δελτία που έχουν σχεδιαστεί για να διατηρούν μια συνεχή ροή πληροφοριών σχετικά με τις δραστηριότητες του BLUEQ, τα επιστημονικά αποτελέσματα και τις πιλοτικές δράσεις. Μέσω αυτών των καναλιών επικοινωνίας, το Παρατηρητήριο στοχεύει να προσεγγίσει όχι μόνο ερευνητές και φορείς που εμπλέκονται άμεσα στο έργο, αλλά και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, διαχειριστές προστατευόμενων περιοχών, άλλους ενδιαφερόμενους φορείς του θαλάσσιου τομέα και το ευρύτερο κοινό.
Οι Φορείς και οι οργανώσεις που ενδιαφέρονται για την παρακολούθηση των θαλάσσιων οικοτόπων, τη διατήρηση της Posidonia oceanica και του «μπλε άνθρακα» καλούνται να ενταχθούν στην κοινότητα του Παρατηρητηρίου BLUEQ μέσω του Digital HUB. Με την εγγραφή τους, μπορούν να παρακολουθούν τις δραστηριότητες του Παρατηρητηρίου, να λαμβάνουν ενημερωτικά δελτία και ενημερώσεις για το έργο, καθώς και να παραμένουν σε επαφή με την ευρύτερη κοινότητα του BLUEQ.
BLUEQ Digital HUB: https://blueqdigitalhub.eu/index.html
Εικόνα 3: Η ενότητα του Παρατηρητηρίου BLUEQ στο Digital HUB, η οποία παρέχει πληροφορίες σχετικά με το Παρατηρητήριο και την εγγραφή στην κοινότητα και στα ενημερωτικά δελτία.
Δημιουργία μιας κοινής βάσης για τη μελλοντική προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος
Η ίδρυση του Παρατηρητηρίου BLUEQ σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη συνεργασία στο πλαίσιο του έργου προς ένα μακροπρόθεσμο διακρατικό δίκτυο.
Συγκεντρώνοντας τα αποτελέσματα παρακολούθησης, την επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη, την εμπειρία διαχείρισης και φορείς από ολόκληρη την περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου, το Παρατηρητήριο αποσκοπεί να διασφαλίσει ότι η γνώση που παράγεται από το BLUEQ θα παραμείνει διαθέσιμη και λειτουργική μετά τη λήξη του έργου.
Με αυτόν τον τρόπο, το BLUEQ επιδιώκει να δημιουργήσει μια διαρκή σύνδεση μεταξύ επιστήμης, παρακολούθησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος, υποστηρίζοντας καλύτερα τεκμηριωμένες αποφάσεις για τη διατήρηση της Posidonia oceanica, των οικοσυστημάτων «μπλε άνθρακα» και του ευρύτερου θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Σχετικά με το BLUEQ
Το BLUEQ (IPA-ADRION00447) σημαίνει «Εφαρμοσμένες λύσεις για την παρακολούθηση παράκτιων οικοτόπων και την ποσοτικοποίηση της αποθήκευσης μπλε άνθρακα: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη βιώσιμη διαχείριση των οικοσυστημάτων». Το έργο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση στο πλαίσιο του προγράμματος Interreg IPA ADRION 2021–2027 και υποστηρίζει μια πιο πράσινη και πιο ανθεκτική στις κλιματικές αλλαγές περιοχή της Αδριατικής και του Ιονίου.
Περισσότερες πληροφορίες
- Ιστοσελίδα του έργου: https://blueq.interreg-ipa-adrion.eu/
- Σελίδα στο Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=61573080822180
- LinkedIn: https://www.linkedin.com/company/blue-q-project
